Voordat je kunt begrijpen hoe het zover heeft kunnen komen, moet er eerst ruimte zijn voor wat er is gebeurd.
In het eerste artikel vergeleken we overspel met een rode kaart tijdens een belangrijke wedstrijd. Een moment waarop alles verandert. Het spel ligt stil, de emoties lopen op en niemand weet precies hoe de rest van de wedstrijd eruit zal zien. Voor veel stellen begint op dat moment een periode van verwarring, verdriet, boosheid en onzekerheid. Terwijl de buitenwereld soms al vraagt hoe het verder moet, zijn beide partners vaak nog bezig te begrijpen wat er überhaupt is gebeurd. Dat is niet vreemd. Onderzoek laat zien dat herstel na overspel meestal niet begint met verklaringen of oplossingen, maar met het erkennen van de impact van wat er heeft plaatsgevonden.
Wanneer de wedstrijd ineens kantelt
Veel mensen beschrijven de ontdekking van overspel als een gebeurtenis die hun wereld op zijn kop zet. Niet alleen omdat er vertrouwen wordt geschonden, maar ook omdat het beeld van de relatie ineens verandert. Wat eerst vanzelfsprekend leek, voelt plotseling onzeker. De relatie waarvan je dacht te weten waar je stond, ziet er ineens anders uit. Herinneringen krijgen een andere betekenis en de toekomst die zo vanzelfsprekend leek, voelt minder zeker.
Onderzoekers Olson, Russell, Higgins-Kessler en Miller beschrijven hoe partners na de ontdekking van overspel vaak worden overspoeld door uiteenlopende emoties. Boosheid, verdriet, ongeloof, angst en hoop kunnen elkaar in hoog tempo afwisselen. Een gevoel van emotionele ontregeling. Het ene moment wil je antwoorden op al je vragen, terwijl je een uur later het liefst helemaal niets meer wilt horen. Juist die wisseling van emoties maakt deze fase vaak zo uitputtend. Veel mensen willen direct begrijpen hoe het zover heeft kunnen komen. Maar wanneer de rode kaart nog maar net is gegeven, is het vaak te vroeg voor een tactische analyse. Eerst is er vooral ongeloof, verwarring en de vraag wat deze gebeurtenis betekent voor de rest van de wedstrijd. Pas wanneer de eerste emoties wat zijn gezakt, ontstaat er ruimte om terug te kijken naar wat er precies op het veld is gebeurd.
Waarom dezelfde vragen blijven terugkomen
Een van de dingen waar veel stellen van schrikken, is dat dezelfde vragen steeds opnieuw lijken terug te komen. De gekwetste partner zoekt naar duidelijkheid, terwijl de partner die vreemdging soms het gevoel heeft dat alles al is verteld. Dat kan frustrerend zijn voor beide kanten. Toch blijkt uit onderzoek van Gordon, Baucom en Snyder dat dit een normaal onderdeel van herstel na overspel is.
Wanneer vertrouwen wordt beschadigd, probeert ons brein grip te krijgen op wat er is gebeurd. We zoeken naar een verhaal dat begrijpelijk maakt wat eerst onbegrijpelijk voelde. Niet omdat we de antwoorden niet hebben gehoord, maar omdat we proberen de gebeurtenis een plek te geven binnen ons beeld van de relatie en van onszelf. Tegelijkertijd betekent dit niet dat het helpend is om ieder detail van de affaire uitgebreid te bespreken. Voor herstel zijn details niet nodig. Sterker nog, te veel details kunnen ervoor zorgen dat de wond steeds opnieuw wordt opengereten en partners blijven vastzitten in de gebeurtenis zelf.
Waar het vaak wel om gaat, is dat er voldoende openheid ontstaat over wat er is gebeurd en welke impact dat heeft gehad. Welke afspraken binnen de relatie zijn geschonden? Wat betekent dit voor het vertrouwen? En wat hebben beide partners nodig om verder te kunnen? Hoe pijnlijk deze gesprekken soms ook zijn, ze kunnen helpen om de werkelijkheid opnieuw op een rij te zetten en de eerste stappen richting herstel mogelijk te maken.
De valkuil van te snel vooruit willen
Wanneer de emoties hoog oplopen, ontstaat vaak ook de wens om het zo snel mogelijk op te lossen. We willen begrijpen, verklaren en het liefst weer grip krijgen op de situatie. Dat is een heel menselijke reactie. Niemand blijft graag lang in onzekerheid, verdriet of boosheid hangen.
Toch lopen veel koppels juist hier vast. Wanneer de wond nog open ligt, worden verklaringen vaak gehoord als verdedigingen. Een gesprek over de voedingsbodem van het overspel kan dan voelen alsof de overtreding wordt afgezwakt, terwijl dat helemaal niet de bedoeling is. Onderzoekers Snyder, Baucom en Gordon benadrukken daarom dat herstel vaak begint met het erkennen van de impact. Pas wanneer beide partners zich gezien en gehoord voelen in wat er is gebeurd, ontstaat er ruimte om te onderzoeken hoe het zover heeft kunnen komen.
Eerst begrijpen wat de rode kaart heeft betekend
Dat betekent niet dat je voor altijd in de emoties moet blijven hangen. Uiteindelijk zullen veel koppels ook willen begrijpen hoe de situatie heeft kunnen ontstaan. Welke patronen speelden mee? Welke omstandigheden maakten de relatie kwetsbaar? En welke afspraken binnen het team zijn onderweg uit beeld geraakt?
Maar die vragen komen meestal pas later. Eerst is er behoefte aan erkenning. Erkenning van de pijn, het verlies van vertrouwen en de ontregeling die vaak volgt op de ontdekking van overspel. Niet door eindeloos terug te blijven kijken naar de overtreding, maar door ruimte te maken voor de emoties die deze heeft veroorzaakt.
Herstel begint namelijk niet met analyseren. Herstel begint met erkennen.
Pas wanneer er voldoende ruimte is geweest voor de impact van de rode kaart, ontstaat er vaak ruimte om terug te kijken naar wat eraan voorafging. Niet om de overtreding goed te praten, maar om te begrijpen hoe er ruimte op het veld kon ontstaan voor overspel. In het volgende artikel staan we daarom stil bij de voedingsbodem van overspel. Niet om schuld te verdelen, maar om te onderzoeken welke omstandigheden een relatie kwetsbaar kunnen maken en hoe er ruimte kan ontstaan voor een overtreding van de afspraken die partners met elkaar hebben gemaakt.
Ben je op zoek naar hulp of handvatten? Neem dan contact op. leonie@de-relatiepraktijk.nl
